گزارشی از مشکلات قطع اینترنت برای جامعه علمی و دانشگاه‌ها 

صنعت‌گو _ طی 18روز گذشته و با قطع شدن اینترنت بیشترین درخواست اینترنت بین‌المللی از سوی مشاغل و کسب‌وکارها مطرح شده و کمتر به مشکلات حوزه علم و برنامه‌های دانشگاهیان پرداخته شده است؛ در حالیکه توجه به مشکلات دانشجویان به عنوان بخش تاثیرگذار جامعه حائز اهمیت است.

ایسنا در خبری نوشت: به عبارت دیگر برخلاف تصور عمومی، اینترنت بین‌المللی صرفا ابزاری برای ارتباطات روزمره یا استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیست، بلکه ستون فقرات آموزش عالی و پژوهش علمی در جهان امروز به شمار می‌رود. دانشگاه‌ها بدون دسترسی به اینترنت جهانی، عملا از چرخه تولید و تبادل علم خارج می‌شوند. 

بر این اساس بخش عمده منابع علمی مورد استفاده دانشگاهیان از مقالات و مجلات تخصصی گرفته تا کتاب‌های الکترونیکی، داده‌های آماری، نرم‌افزارهای پژوهشی و حتی سامانه‌های آموزشی بر بستر اینترنت بین‌المللی قرار دارند.

پایگاه‌هایی نظیر گوگل سال‌هاست به منابع اصلی آموزش و پژوهش در دانشگاه‌های کشور تبدیل شده‌اند؛ منابعی که در حال حاضر یا به‌طور کامل در دسترس نیستند یا تنها با آدرس‌های مستقیم و روش‌هایی که بسیاری از کاربران با آن‌ها آشنایی ندارند، قابل استفاده‌اند.

بنابراین در شرایطی که طی روزهای اخیر دسترسی به اینترنت بین‌المللی در کشور به‌طور کامل قطع شده و کاربران تنها به سایت‌های داخلی یا «اینترنت ملی» دسترسی دارند، جامعه دانشگاهی کشور با مشکلاتی جدی در حوزه آموزش، پژوهش و ارتباطات علمی مواجه شده است. دانشجویان، اساتید و پژوهشگران که بخش عمده فعالیت علمی آن‌ها وابسته به منابع، پایگاه‌ها و ارتباطات بین‌المللی است، اکنون با سردرگمی و توقف بخش بزرگی از فعالیت‌های علمی خود روبه‌رو شده‌اند.

اینترنت ملی پاسخگوی نیاز دانشگاهیان نیست

اگرچه طی سال‌های گذشته بر توسعه زیرساخت‌های داخلی و بومی تأکید شده؛ اما واقعیت این است که اینترنت ملی هنوز نتوانسته جایگزین مؤثری برای اینترنت بین‌المللی به‌ویژه در حوزه دانشگاهی باشد. بسیاری از دانشجویان و اساتید با آدرس دقیق پایگاه‌های علمی آشنا نیستند و جست‌وجوی علمی آن‌ها وابستگی مستقیم به موتورهای جست‌وجوی جهانی دارد.

از سوی دیگر، بسیاری از سامانه‌های داخلی یا منابع بومی یا به‌روز نیستند یا پوشش محدودی از رشته‌ها و موضوعات علمی دارند. در نتیجه، پژوهشگران ناچارند برای دسترسی به آخرین یافته‌های علمی به منابع بین‌المللی رجوع کنند، امکانی که در شرایط فعلی عملا از آن‌ها سلب شده است.

دانشجویان تحصیلات تکمیلی قربانیان اصلی قطع اینترنت

در شرایط‌عدم دسترسی به اینترنت بین المللی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری بیش از سایر گروه‌ها از این وضعیت آسیب دیده‌اند؛ چرا که تدوین پایان‌نامه و رساله، نیازمند دسترسی مستمر به مقالات جدید، مرور پیشینه پژوهش و تحلیل داده‌های به‌روز است. قطع اینترنت بین‌المللی، بسیاری از این دانشجویان را در میانه مسیر پژوهشی متوقف کرده است.

در این رابطه «محمد حسین» دانشجوی دکتری مهندسی برق دانشگاه تهران می‌گوید: برای نوشتن یک فصل از رساله، باید ده‌ها مقاله جدید را بررسی کنیم. الان گوگل درست و حسابی باز نمی‌شود، ما هم نمی‌توانیم وارد ژورنال‌ها شویم. عملا کار پژوهشی ما متوقف شده و هیچ جایگزین مناسبی هم وجود ندارد.

وی در ادامه می‌گوید: اساتید از ما می‌خواهند منابع جدید را بررسی کنیم، اما وقتی اینترنت بین‌المللی قطع است، این درخواست غیرممکن می‌شود. خیلی از همکلاسی‌ها حتی نمی‌دانند باید از کجا شروع کنند.

بسیاری از دانشجویان سردرگم هستند

این دانشجوی ۳۶ساله می‌گوید: در واقع بسیاری از دانشجویان آشنایی کافی با آدرس دقیق سایت‌های علمی ندارند و همیشه از طریق موتورهای جست‌وجو به منابع می‌رسیدند. وقتی گوگل درست حسابی کار نمی‌کند، دانشجو کاملا سردرگم می‌شود و نمی‌داند از کجا باید شروع کند. این موضوع فشار روانی زیادی به دانشجویان وارد کرده است.

«امیرحسین» دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر دانشگاه تهران نیز در این رابطه به ایسنا می‌گوید: بخش زیادی از آموزش در رشته ما مبتنی بر پلتفرم‌ها، مخازن کد و منابع آنلاین خارجی است. وقتی اینترنت بین‌المللی قطع می‌شود، عملا امکان یادگیری عملی و به‌روز از بین می‌رود. در این شرایط، آموزش صرفا به مباحث تئوریک محدود می‌شود که پاسخگوی نیاز بازار کار و پیشرفت علمی نیست.

باید بدانیم آخرین یافته‌های علمی دنیا چیست

این دانشجوی دوره کارشناسی ارشد ادامه می‌دهد: کار رساله دکتری اساسا بدون دسترسی به مقالات جدید امکان‌پذیر نیست. ما باید به‌صورت مداوم آخرین پژوهش‌های منتشرشده را بررسی کنیم تا بدانیم علم در دنیا به چه سمتی حرکت کرده است. الان با قطع اینترنت بین‌المللی، حتی امکان جست‌وجوی ساده در گوگل وجود ندارد و بسیاری از پایگاه‌های تخصصی کاملا از دسترس خارج شده‌اند. این وضعیت باعث شده عملا چند هفته از زمان پژوهشی ما از بین برود، بدون اینکه بدانیم چه زمانی شرایط به حالت عادی برمی‌گردد.

توقف همکاری‌های علمی بین‌المللی

وی ادامه می‌دهد: دوستانی دارم که پژوهشگر دوره پسا دکتری هستند که در یک پروژه مشترک با یک دانشگاه اروپایی کار می‌کنند. جلسات آنلاین، ارسال داده‌ها و هماهنگی‌ها همگی وابسته به اینترنت بین‌المللی است. با این وضعیت، عملا پروژه متوقف شده و نمی‌توانیم پاسخگوی طرف خارجی باشیم.

«رویا» دانشجوی رشته مهندسی شیمی دانشگاه تهران نیز به ایسنا می‌گوید: در روزهای امتحان، استرس به‌اندازه کافی وجود دارد. وقتی اینترنت هم قطع می‌شود و نمی‌توانیم حتی اطلاعیه‌های آموزشی، فایل‌ها یا منابع امتحانی را ببینیم، فشار روانی چند برابر می‌شود. از سوی دیگر، اساتید نیز برای بارگذاری سؤالات، دریافت پاسخ‌نامه‌ها و تصحیح آزمون‌ها با محدودیت روبه‌رو هستند.

این دانشجو ادامه می‌دهد: برخی اساتید نیز معتقدند که این شرایط می‌تواند به نابرابری آموزشی منجر شود؛ چرا که دانشجویانی که دسترسی به فایل جزوات آموزشی دارند یا موفق به دانلود جزوه‌ها شده‌اند، بهتر می‌توانند این شرایط را پشت سر بگذارند، در حالی که سایر دانشجویان متضرر می‌شوند.

به گفته این دانشجو، نوآوری امروز وابسته به دسترسی آزاد به دانش جهانی است.

بسیاری از ابزارهای پژوهشی، پلتفرم‌های نوآوری و منابع آموزشی روی سرورهای خارجی قرار دارند. قطع اینترنت بین‌المللی، فاصله پژوهشگران ایرانی را با مرزهای دانش بیشتر می‌کند و انگیزه فعالیت علمی را کاهش می‌دهد. 

اساتید؛ اختلال در تدریس، پژوهش و ارتباطات علمی

قطع اینترنت صرفا دانشجویان را تحت تأثیر قرار نداده بلکه اساتید دانشگاه‌ها نیز با مشکلات متعددی در این رابطه روبه‌رو شده‌اند. چرا که به‌روزرسانی محتوای دروس، دسترسی به منابع آموزشی جدید، داوری مقالات علمی، ارسال مقاله به ژورنال‌ها و شرکت در پروژه‌های مشترک بین‌المللی، همگی نیازمند اینترنت بین‌المللی پایدار است.

ضمن اینکه هم‌زمانی قطع اینترنت بین‌المللی با ایام امتحانات پایان‌ترم، ابعاد تازه‌ای به این مشکلات افزوده است. در سال‌های اخیر، بسیاری از دانشگاه‌ها به سمت استفاده از آزمون‌های الکترونیکی، سامانه‌های مدیریت یادگیری، ارسال آنلاین پاسخ‌ها و حتی امتحانات ترکیبی حضوری مجازی حرکت کرده‌اند. قطع اینترنت، این روند را با اختلال جدی مواجه کرده است.

در این رابطه یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه می‌گوید:

بسیاری از اساتید در حال داوری مقاله یا مکاتبه با مجلات خارجی هستند. قطع اینترنت حتی امکان ارسال یک ایمیل ساده را هم با مشکل مواجه کرده است. این موضوع به اعتبار علمی اساتید و دانشگاه‌ها لطمه می‌زند. 

وی در ادامه می‌گوید: باید بدانیم علم ماهیت جهانی دارد. وقتی ارتباط علمی ما با دنیا قطع می‌شود، دانشگاه عملا به یک فضای بسته تبدیل می‌شود. نتیجه این وضعیت، عقب‌ماندگی علمی و کاهش کیفیت آموزش خواهد بود.

تأخیر در فرایند فراغت از تحصیل

این استاد دانشگاه تهران تاکید می‌کند: دانشجویان تحصیلات تکمیلی در این مقطع معمولا هم‌زمان با امتحانات در حال نگارش پروپوزال، پایان‌نامه یا مقاله هستند. قطع اینترنت بین‌المللی باعث شده بسیاری از آن‌ها نتوانند منابع لازم را تکمیل کنند یا فایل‌های خود را برای اساتید راهنما و مشاور ارسال کنند. این مسأله می‌تواند منجر به تأخیر در فراغت از تحصیل شود.

اختلال در همکاری‌های علمی و بین‌المللی

به گفته این استاد دانشگاه، در سال‌های اخیر، بسیاری از دانشگاه‌ها تلاش کرده‌اند با حضور در پروژه‌های مشترک، کنفرانس‌ها و شبکه‌های علمی بین‌المللی، جایگاه علمی خود را ارتقا دهند. قطع اینترنت بین‌المللی، این مسیر را نیز با چالش جدی مواجه کرده است.

وی می‌افزاید: بسیاری از همکاران من در پروژه‌هایی فعالیت می‌کنند که ماهیت بین‌المللی دارند و نیازمند ارتباط مستمر با پژوهشگران سایر کشورها هستند. قطع اینترنت بین‌المللی باعث شده ارسال داده‌ها، برگزاری جلسات آنلاین و حتی هماهنگی‌های ساده با مشکل مواجه شود. ادامه این وضعیت می‌تواند اعتماد علمی و همکاری‌های مشترک را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین کارشناسان معتقدند تداوم قطع اینترنت بین‌المللی می‌تواند پیامدهایی فراتر از اختلال‌های کوتاه‌مدت به همراه داشته باشد. کاهش کیفیت آموزش، افت تولیدات علمی، افزایش مهاجرت نخبگان، دلسردی دانشجویان و کاهش رتبه علمی دانشگاه‌ها در سطح جهانی، از جمله تبعاتی است که ممکن است در بلندمدت خود را نشان دهد.

قطع اینترنت بین‌المللی، آن هم در حساس‌ترین مقطع تقویم آموزشی دانشگاه‌ها یعنی ایام امتحانات پایان‌ترم، صرفا یک اختلال فنی نیست، بلکه چالشی چند وجهی برای آموزش، پژوهش و در مجموع تحقق عدالت آموزشی محسوب می‌شود و می‌تواند مشکلاتی همچون ایجاد وقفه در پژوهش‌های علمی گرفته تا اختلال در برگزاری و ارزیابی امتحانات ایجاد کند. از سوی دیگر دوره‌های آموزشی بین‌المللی که افراد از داخل ایران در آن شرکت می‌کنند، تدریس و یادگیری آنلاین نیز تحت تاثیر قطعی اینترنت قرار می‌گیرد.

بنابراین بسیاری از اساتید، دانشجویان و مسئولان دانشگاهی معتقدند تداوم این شرایط می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای کیفیت آموزش عالی و اعتماد علمی ایجاد کند و خواستار توجه جدی به ضرورت دسترسی پایدار دانشگاه‌ها به اینترنت بین‌المللی، به‌ویژه در مقاطع حساس آموزشی هستند.