رکورد بیسابقه محدودیت دسترسی به اینترنت در ایران
حدود ۲۴۰ساعت است که اینترنت در ایران در تاریکی مطلق بهسر میبرد و همچنان این وضعیت ادامه دارد و جالب اینجاست که هیچکس پاسخگوی این وضعیت نیست. انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز اعلام کرده است که گزارش ششم کیفیت اینترنت کشور پس از دسترسی «همه مردم ایران» به اینترنت آزاد منتشر خواهد شد. این انجمن تا امروز پنج گزارش درخصوص کیفیت اینترنت کشور منتشر کرده است و بنا بود در دیماه۱۴۰۴ ششمین گزارش را هم ارائه کند. با قطعی اینترنت اما همانطور که بسیاری از امور زندگی مردم بر زمین مانده و برنامهها و اقدامات بسیاری از کسبوکارها هم به تعویق افتاده، انجمن تجارت الکترونیک هم انتشار این گزارش را به زمانی موکول کرده که همه مردم کشور به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشند. در مطلبی که این انجمن منتشر کرده، آمده است: «حرف زدن از «کیفیت اینترنت» در شرایطی که ایران در یک خاموشی گسترده دیجیتال بهسر میبرد، بیمعناست.» در ادامه متنی که انجمن منتشر کرده نیز نوشته شده است:
«هرچند که پیش از این بارها از پیامدهای قطعی اینترنت گفتهایم، وظیفه خود میدانیم اینبار صریحتر از قبل عواقب این اقدام را برشمریم. از بین رفتن امنیت روانی جامعه، کاهش امید و انگیزه، اختلال در زندگی روزمره مردم، توقف دسترسی افراد به کیف پولها و داراییهای دیجیتال، بیاعتمادی به کسبوکارهای دیجیتال و به تبع آن کاهش انگیزه برای کارآفرینان، سرمایهگذاران و متخصصان این حوزه، افزایش بیکاری، افزایش مهاجرت، گسترش استفاده از ابزارهای ناامن و به تبع آن کاهش امنیت داده، تنها بخشی از پیامدهای جبرانناپذیر چنین اقدامی است. انجمن تجارت الکترونیک، ضمن مطالبه حق دسترسی آزاد به اینترنت با کیفیت، اعلام میکند که بعد از اتصال مجدد همه مردم ایران به اینترنت، در گزارشی وضعیت اینترنت در پاییز و زمستان۱۴۰۴ را به تفصیل بررسی و منتشر خواهد کرد.»
۵/۲همت خسارت در یک هفته
از سوی دیگر پشوتن پورپزشک، نایبرییس اتحادیه کسبوکارهای مجازی میگوید:
در نبود هرگونه زمانبندی مشخص برای رفع قطعی اینترنت، تنها در یک هفته بیش از ۵/۲همت خسارت به بخش تجارت اجتماعی یا همان سوشال کامرس کشور وارد شده است.
او که مدیرعامل پلتفرم پادرو هم هست و خدمات مختلفی به کسبوکارهای کوچک و آنلاینشاپها ارائه میکند، از این وضعیت برآوردی هم دارد و میگوید: این وضعیت باعث توقف عملی بیش از ۱۰۰هزار فروشگاه آنلاین در پلتفرم پادرو و تهدید بیش از یکمیلیون اشتغال در بستر اینستاگرام و کاهش شدید تابآوری کسبوکارهای خرد آنلاین شده است. نایبرییس اتحادیه کسبوکارهای مجازی و مدیرعامل پلتفرم پادرو تاکید میکند که «هیچکس پاسخ قطعی ندارد حتی وزیر ارتباطات هم نمیداند چه زمانی اتصال به وضعیت عادی بازمیگردد و ما هم نتوانستیم به هیچ قطعیتی برسیم.» به گفته پورپزشک، همین ابهام و نبود شفافیت اصلیترین عامل فشار روانی و اقتصادی بر فعالان اکوسیستم دیجیتال است. او به زومیت میگوید: تاکنون جلسهای موثر با نمایندگان بخشخصوصی برگزار نشده و حتی اگر هم جلسهای تشکیل شود، «وقتی تصمیم و زمان مشخصی وجود ندارد، برگزاری جلسه کمکی به حل مساله نمیکند.» پورپزشک میگوید: تنها جلسهای که از سوی وزارت ارتباطات برگزار شده، مربوط به پنجشنبه پیش از شروع قطعیها بوده و در آن هیچ هشداری درباره قطع اینترنت داده نشده است.
اختلال در OTP و قطع دسترسیپذیری
به گفته نایبرییس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، در حال حاضر سرویس OTP بهصورت محدود و با سختگیری شدید برای کسبوکارها فعال شده است. او میگوید: «OTP فقط برای ورود به سایتها با احتیاط باز شده و کوچکترین تخطی باعث قطع کامل شماره میشود. هر نوع استفادهای خارج از ورود منجر به بسته شدن سرویس خواهد شد.» این محدودیتها بهویژه برای کسبوکارهای خرد، ضربهای جدی به دسترسیپذیری وارد کرده است. پورپزشک تاکید میکند که اگرچه زیرساخت فنی بسیاری از فروشگاهها آماده است اما بدون امکان اطلاعرسانی، عملا فروش متوقف میشود. مدیرعامل پادرو با اشاره به وضعیت فروشگاههای فعال در این پلتفرم میگوید: «در شرایط عادی امکان ارتباط با کاربران وجود دارد اما اکنون همین ارتباط هم قطع شده است. فروشگاهها باز هستند ولی تراکنشهای روزانه آنها به عددی انگشتشمار رسیده.»
به گفته او، فروشندگان میتوانند وارد فروشگاه خود شوند اما امکان اطلاعرسانی به مشتریان را ندارند و پایهایترین ابزار یعنی پیامک نیز از دسترس خارج شده است. همین مساله باعث شده دسترسیپذیری فروشگاهها عملا از بین برود و افت فروش به بیش از ۹۰درصد برسد.
تابآوری نابرابر؛ مرگ تدریجی کسبوکارهای خرد
پورپزشک با مقایسه تابآوری پلتفرمهای بزرگ و فروشگاههای کوچک میگوید: «تابآوری مجموعهای مثل دیجیکالا ممکن است یک ماه باشد اما یک فروشگاه خرد شاید فقط یک روز بتواند دوام بیاورد. بعد از چند روز عملا میمیرد.» او هشدار میدهد
فاصله قطعیهای اینترنت در کشور در حال کمتر شدن است و کسبوکارها تازه از دوره قبلی اختلالها (پس از جنگ ۱۲روزه) خارج شده بودند که دوباره با بحران جدید مواجه شدند.
او اضافه میکند: «حتی اگر اینترنت بهطور کامل وصل شود، بسیاری از فعالان خرد دیگر ریسک بازگشت به این بازار را نمیپذیرند چراکه نمیتوانند در این بازار تحمل لازم را داشته باشند.» نایبرییس اتحادیه کسبوکارهای مجازی معتقد است که تداوم این وضعیت به کاهش دائمی بازیگران اقتصاد دیجیتال منجر خواهد شد. او میگوید: «کسبوکارهای کوچک بهتدریج از مدار خارج میشوند و همانطور که گفتم دفعه بعد دیگر وارد این اکوسیستم نخواهند شد حتی اگر اینترنت وصل شود.»
به گفته پورپزشک، بیش از ۱۰۰هزار فروشگاه فعال در پادرو امروز تقریبا متوقف شدهاند و بیش از یکمیلیون نفر در ایران بهطور مستقیم از طریق اینستاگرام امرار معاش میکنند؛ اکوسیستمی که در شرایط فعلی با مشکلات جدی مواجه است. وی با اشاره به حجم تجارت اجتماعی در کشور میگوید: «حجم سالانه تجارت اجتماعی بین ۱۰۰تا۱۲۰همت است یعنی ماهانه حدود ۱۰همت. با توجه به یک هفته قطعی تاکنون حداقل ۵/۲همت خسارت فقط در بخش تجارت اجتماعی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد شده است.»
پورپزشک در پایان تاکید میکند که در کنار اختلال زیرساختی، شرایط روانی جامعه و کاهش تمایل مردم به خرید نیز مزید بر علت شده و فشار مضاعفی بر کسبوکارهای آنلاین وارد کرده است.
